Over ons | Droomkapel

Interview met Kunstenares Marijke Nielen over haar ontwerp van de pelgrimsvredeskapel

Als alles goed gaat, dan zal over een aantal jaren een uniek gebouw verrijzen in Noord-Nederland. Een `pelgrimsvredeskapel` in de vorm van een slakkenhuis. Pelgrim Henricus (Henk Woelders) wandelt om geld in te zamelen voor de bouw van de kapel. Het ontwerp ervoor kwam van Marijke Nielen, beeldend kunstenares uit Utrecht. Zij ontwierp een ruimte die de `weg naar binnen` voelbaar maakt.

Droomkapel Een paar jaar geleden heb ik een keer een wandeling meegelopen met Henk. Ik hoorde op de radio een interview waarin hij vertelde over zijn idealen en zijn pelgrimsactiviteiten. Ik dacht: zo`n wandeling wil ik wel een keer meemaken. Wandelen is een leuke manier om mensen te ontmoeten. Ik was vroeger heel actief in de rooms-katholieke kerk in Haarlem. Daar ben ik al vrij jong uitgestapt, maar ik hou een soort heimwee naar dat soort mensen, naar dat soort leven. Dat zal te maken hebben met de behoefte om over wezenlijke dingen te praten en mijn interesse in theologie en filosofie. Wandelen is voor mij een vorm van meditatie, een manier om mijn gedachten tot rust te laten komen. Tijdens het wandelen kun je vaak vrijer praten dan anders. Je kunt van die lekkere lange stiltes laten vallen, zonder dat het gesprek ophoudt. Je bent op pad met mensen die je meestal nog niet eerder hebt gezien. Zij zijn even weg uit hun normale, dagelijkse doen en krijgen dan de neiging tot reflecteren op hun leven. Dat doen jongeren trouwens ook, dat heeft weinig met leeftijd te maken.

Marijke Nielen Tijdens de wandeling kwam het gesprek op de mogelijkheid van een vast vertrekpunt voor de wandelingen. Daaruit is het idee voor een kapel ontstaan, in de vorm van een slakkenhuis. Dat is ook het pelgrimssymbool van Henk Woelders. De vorm brengt beperkingen met zich mee. Niet alle materialen zijn even geschikt om zo`n ronde vorm mee te bouwen. Maar er zijn wel voldoende mogelijkheden. Je kunt een skelet bouwen van metaal en werken met riet en leem. Of met beton, want leem vraagt nogal wat onderhoud in drassige gebieden.

De kapel is een plaats om tot jezelf te komen. Mensen zijn dolende zielen en zoeken grond om te aarden. Als je die grond vindt, kun je verder. Sommigen krijgen dat gevoel van geborgenheid gratis. Anderen moeten er veel doen voor zo`n schuilplek, een plek waar ze zichzelf kunnen vinden. De basis daarvoor ligt, denk ik, in jezelf en niet buiten jezelf. Daarom ziet de kapel eruit zoals hij eruit ziet. Hij is twaalf meter breed en negen meter hoog. De entree van de kapel is een grote, brede opening. Er zit geen deur voor, zodat hij voor iedereen vrij toegankelijk is. Misschien is dat in de praktijk niet haalbaar, vanwege vandalisme, maar dan kan het altijd nog veranderd worden. Vanuit de entree van de kapel ga je via terrassen omhoog, tot je op de bovenste verdieping in een kleine lichtkoepel komt. In die koepel is maar plaats voor één persoon. Je hebt er contact met de hemel en de aarde tegelijk, in een directe baan. De ruimte geeft licht en rust.

De kapel is een plaats waar je de weg naar binnen kunt volgen. Dat principe vind je in veel religies terug. Daarom is het in feite multireligieus, of vrijzinnig gebouw. Vrijzinnig in de betekenis dat iedereen die weg op zijn of haar eigen manier kan bewandelen. Die vrijheid kan natuurlijk ook een probleem zijn, want er zijn ook mensen die juist graag voorbeelden en beelden willen. Ik heb geprobeerd die twee dingen in de kapel bij elkaar te brengen. Als je het slakkenhuis in India of Afrika zou neerzetten, dan zouden mensen waarschijnlijk heel goed begrijpen waar het voor bedoeld is. Al was het alleen al omdat het voor mensen moeilijk is om iets oningevuld te laten bestaan. Stel dat je gewoon zo`n ding bouwt en je zegt niks? Dan loop je als toevallige voorbijganger waarschijnlijk uit nieuwsgierigheid naar binnen en merk je dat de weg omhoog steeds smaller wordt, tot je opeens in een zuil van licht staat. Daar word je stil van, daar hoef je niets voor te doen. Het maakt niet uit of je zo`n `reis` in Afrika of in Nederland onderneemt. Zo verschillend zijn mensen niet.

Ik heb over de maten van de kapel heel lang nagedacht. Ruimte heeft effect op mensen. Het is niet toevallig dat de kerken uit de gotiek enorm hoog zijn, met van die grote, hoge ramen en een voorganger die vanuit de hoogte preekt. Dan krijg je het gevoel dat je een klein, nietig mensje bent. Kerken die laatste decennia gebouw zijn, hebben meestal een heel ander karakter. Met vorm kun je gevoelens sterk beïnvloeden. De slakkenhuisvorm van de kapel daagt uit tot het zoeken van inkeer in jezelf. Diepe religieuze ontwikkeling maak je alleen mee. Dat is geen gemeenschappelijk gebeuren. Individualisme leidt tot de grootste intimiteit op dat gebied. Mijn religieuze beleving is heel individualistisch. Dat individualisme waar altijd zo lelijk over wordt gedaan, vind ik een grote zegen. Het heeft emancipatie bevorderd, het laat mensen die een andere cultuur meenemen in hun waarde. Als iemand mag zijn zoals hij is, dan versterkt dat zijn eigenwaarde. Ook wandelen is een individualistische bezigheid, maar tegelijkertijd doe je het toch samen met anderen. Dat trekt mij. Ik voel me aangetrokken tot samenlevingsvormen waarin je niet in partnerschap leeft, maar als `los` mens. Positief individualisme. Dat komt ook terug in mijn schilderijen: beweeglijkheid in opvattingen. Als je je vastgegroeide opvattingen en principes durft los te laten, dan krijg je daar zoveel meer begrip voor anderen voor terug."